Kupując samochód, mieszkanie, sprzęt elektroniczny, meble czy inną rzecz, mamy prawo oczekiwać, że otrzymamy produkt zgodny z umową i nadający się do normalnego użytkowania. Co jednak w sytuacji, gdy po zakupie okazuje się, że rzecz ma ukrytą wadę? W takim przypadku jednym z podstawowych instrumentów ochrony kupującego jest rękojmia za wady rzeczy.
Czym jest rękojmia?
Rękojmia jest ustawową odpowiedzialnością sprzedawcy za wady sprzedanej rzeczy. Jej podstawę stanowią przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności art. 556 i następne.
Zgodnie z art. 556 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną.
Co ważne, odpowiedzialność z tytułu rękojmi jest związana przede wszystkim z samym faktem istnienia wady. Nie zawsze ma znaczenie, czy sprzedawca wiedział o jej istnieniu. Dlatego argument: „nie wiedziałem, że rzecz jest uszkodzona” nie musi oznaczać, że sprzedawca jest zwolniony z odpowiedzialności.
Rękojmia ma zastosowanie przede wszystkim do umowy sprzedaży. W praktyce może mieć ogromne znaczenie zarówno przy zakupie rzeczy nowych, jak i używanych.
Wada fizyczna – czyli co dokładnie?
Art. 556¹ Kodeksu cywilnego szczegółowo określa, kiedy mamy do czynienia z wadą fizyczną rzeczy.
Wada fizyczna polega w szczególności na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. Może chodzić m.in. o sytuację, gdy rzecz:
- nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na cel określony w umowie lub wynikający z okoliczności albo przeznaczenia;
- nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewniał kupującego;
- nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego przeznaczenia;
- została wydana kupującemu w stanie niezupełnym.
Przykładowo, jeżeli kupujemy samochód, który według zapewnień sprzedawcy jest bezwypadkowy, a następnie okazuje się, że pojazd miał wcześniej poważną kolizję, może powstać problem odpowiedzialności z tytułu rękojmi.
Podobnie będzie w przypadku zakupu urządzenia, które według informacji przekazanych przez sprzedawcę powinno posiadać określone funkcje, ale w rzeczywistości ich nie posiada.
Wada prawna – nie tylko usterki techniczne
Warto pamiętać, że rękojmia nie dotyczy wyłącznie wad technicznych. Sprzedawca może również odpowiadać za wadę prawną rzeczy.
Może ona wystąpić przykładowo wtedy, gdy sprzedana rzecz stanowi własność osoby trzeciej albo jest obciążona prawem osoby trzeciej. Problem może pojawić się również wtedy, gdy ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu.
Oznacza to, że przedmiot może być fizycznie sprawny, a mimo to jego sytuacja prawna może powodować odpowiedzialność sprzedawcy.
Jakie znaczenie ma rękojmia przy zakupie rzeczy używanych?
Zakup rzeczy używanej zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Sam fakt, że samochód, telefon, sprzęt czy mebel jest używany, nie oznacza jednak automatycznie, że kupujący pozbawiony jest ochrony.
Kluczowe znaczenie ma to, co było przedmiotem umowy oraz jakie właściwości rzeczy zostały przedstawione kupującemu.
Jeżeli sprzedawca poinformował o konkretnej wadzie i kupujący świadomie zaakceptował taki stan rzeczy, trudno następnie skutecznie powoływać się na tę samą wadę. Inaczej wygląda sytuacja, gdy wada została zatajona albo rzecz posiada właściwości inne niż te, o których zapewniał sprzedawca.
Dlatego przy zakupie rzeczy używanej warto zachować ogłoszenie, korespondencję ze sprzedawcą, zdjęcia, dokumentację techniczną oraz inne informacje dotyczące przedmiotu sprzedaży.
Co może zrobić kupujący?
Samo stwierdzenie wady to dopiero początek. W przypadku odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi przepisy przewidują określone uprawnienia kupującego.
W zależności od sytuacji kupujący może w szczególności domagać się usunięcia wady albo wymiany rzeczy na wolną od wad, a w określonych przypadkach może również żądać obniżenia ceny lub odstąpić od umowy.
Wybór właściwego rozwiązania powinien zależeć od rodzaju wady, jej znaczenia, charakteru rzeczy oraz okoliczności konkretnej sprawy.
Przykładowo, jeżeli zakupiony sprzęt ma usterkę możliwą do usunięcia, naturalnym rozwiązaniem może być żądanie jej naprawy. Jeżeli natomiast wada jest poważna i uniemożliwia korzystanie z rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem, sytuacja może uzasadniać dalej idące roszczenia.
Czy sprzedawca zawsze odpowiada?
Nie w każdej sytuacji odpowiedzialność sprzedawcy będzie wyglądała tak samo. Znaczenie może mieć między innymi charakter transakcji, treść zawartej umowy oraz to, czy kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy.
W relacjach między przedsiębiorcami a konsumentami przepisy przewidują dodatkowe mechanizmy ochronne. Dlatego przed podjęciem decyzji o skierowaniu konkretnego żądania warto ustalić, czy zakup miał charakter konsumencki, czy też został dokonany pomiędzy przedsiębiorcami albo osobami prywatnymi.
Istotna jest również treść samej umowy. W niektórych przypadkach strony mogą bowiem modyfikować lub ograniczać odpowiedzialność z tytułu rękojmi, przy czym możliwość takiego działania podlega ograniczeniom wynikającym z przepisów prawa.
Rękojmia – warto działać z głową
W praktyce spory dotyczące rękojmi często nie wynikają wyłącznie z samego istnienia wady. Problemem może być również jej udowodnienie, ustalenie momentu jej powstania, wykazanie niezgodności rzeczy z umową czy prawidłowe sformułowanie żądania wobec sprzedawcy.
Dlatego warto już na etapie zakupu zachować dokumenty i informacje dotyczące przedmiotu transakcji. Jeżeli natomiast wada ujawni się po zakupie, dobrze jest dokładnie ją udokumentować i odpowiednio sformułować swoje stanowisko wobec sprzedawcy.
Rękojmia to ważne narzędzie ochrony kupującego, ale aby skutecznie z niej skorzystać, trzeba wiedzieć, jakie prawa przysługują w konkretnej sytuacji. W przypadku poważniejszego sporu, szczególnie dotyczącego samochodu, nieruchomości lub rzeczy o znacznej wartości, warto skonsultować sprawę z radcą prawnym przed podjęciem dalszych działań.
