Nabycie spadku przez kilka osób nie oznacza jeszcze, że każdemu ze spadkobierców przypadają konkretne rzeczy należące wcześniej do zmarłego. Spadkobiercy posiadają określone udziały w majątku spadkowym, a jego ostatecznemu podziałowi służy dział spadku. Może on zostać przeprowadzony na podstawie umowy albo przed sądem. Podstawowe zasady w tym zakresie określa art. 1037 Kodeksu cywilnego, natomiast istotne regulacje dotyczące postępowania sądowego zawiera m.in. art. 680 Kodeksu postępowania cywilnego.
Dział spadku na podstawie art. 1037 Kodeksu cywilnego
Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić na dwa sposoby: na mocy umowy zawartej pomiędzy wszystkimi spadkobiercami albo na podstawie orzeczenia sądu wydanego na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców.
Oznacza to, że jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni co do sposobu podziału majątku, nie zawsze istnieje potrzeba prowadzenia postępowania sądowego. Po nabyciu spadku bądź uzyskaniu aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza mogą ustalić między sobą, komu przypadnie mieszkanie, samochód, środki pieniężne czy inne składniki spadku oraz czy i w jakiej wysokości zostaną dokonane spłaty lub dopłaty.
Umowny dział spadku wymaga jednak zgody wszystkich spadkobierców. Jeżeli choć jedna osoba nie akceptuje proponowanego rozwiązania, każdy ze spadkobierców może wystąpić do sądu z wnioskiem o dział spadku.
Nieruchomość w spadku – konieczny akt notarialny
Szczególne znaczenie ma art. 1037 § 2 k.c. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, np. mieszkanie, dom, działka budowlana lub grunt, umowa o dział spadku powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego.
W praktyce oznacza to, że spadkobiercy nie mogą skutecznie podzielić odziedziczonego mieszkania wyłącznie na podstawie zwykłej pisemnej umowy.
Przykładowo, jeżeli dwoje dzieci odziedziczyło po rodzicu mieszkanie po 1/2 udziału, mogą uzgodnić, że cała nieruchomość przypadnie jednemu z nich, a drugi otrzyma odpowiednią spłatę. Jeżeli wybierają umowny dział spadku, przy nieruchomości konieczna będzie wizyta u notariusza.
Przedsiębiorstwo wchodzące w skład spadku
Art. 1037 § 3 k.c. przewiduje również szczególne wymagania dotyczące przedsiębiorstwa. Jeżeli przedsiębiorstwo należy do spadku, umowa o dział spadku powinna zostać zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.
Jeżeli jednak w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość albo przedsiębiorstwo zostało objęte zarządem sukcesyjnym, konieczne jest zawarcie umowy w formie aktu notarialnego.
Pokazuje to, że przed przystąpieniem do działu spadku należy dokładnie ustalić nie tylko wartość majątku, lecz również jego skład. Od tego może zależeć właściwa forma prawna całej czynności.
Sądowy dział spadku – kiedy jest potrzebny?
Jeżeli spadkobiercy nie są w stanie osiągnąć porozumienia, pozostaje sądowy dział spadku. Co istotne, zgodnie z art. 1037 § 1 k.c. z takim żądaniem może wystąpić już jeden ze spadkobierców. Nie potrzebuje na to zgody pozostałych.
Postępowanie sądowe jest często konieczne w przypadku sporów dotyczących:
- tego, komu ma przypaść mieszkanie lub inna nieruchomość,
- wartości poszczególnych składników spadku,
- wysokości należnych spłat i dopłat,
- nakładów i wydatków ponoszonych na majątek spadkowy,
- sposobu korzystania z nieruchomości po śmierci spadkodawcy,
- samego składu majątku podlegającego podziałowi.
Wniosek o dział spadku – art. 680 Kodeksu postępowania cywilnego
Istotne znaczenie dla wszczęcia sprawy ma art. 680 k.p.c. Przepis ten określa wymagania dotyczące wniosku o dział spadku poza kwestiami ogólnymi jednolitymi dla wszystkich postępowań.
We wniosku należy powołać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie sporządzono zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sąd dokonuje stwierdzenia nabycia spadku w toku postępowania działowego.
We wniosku należy również wskazać majątek, który ma być przedmiotem działu.
Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy przedstawić dowody stwierdzające, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.
Art. 680 k.p.c. przewiduje ponadto obowiązek wskazania okoliczności dotyczących testamentów. Wnioskodawca powinien wskazać, czy spadkodawca pozostawił testamenty, gdzie zostały złożone i gdzie się znajdują. Jeżeli testament znajduje się w jego posiadaniu, powinien złożyć go sądowi.
Prawidłowe przygotowanie wniosku o dział spadku ma zatem duże znaczenie dla sprawnego przeprowadzenia całego postępowania.
Jak może zostać podzielone mieszkanie po spadkodawcy?
Jednym z najczęstszych problemów występujących w sprawach spadkowych jest podział odziedziczonego mieszkania lub domu.
Przykładowo: mieszkanie o wartości 900.000 zł odziedziczyło troje dzieci, każde w udziale po 1/3. Jeżeli nieruchomość ma zostać przyznana jednemu z nich, wartość udziałów pozostałych spadkobierców wynosi po 300.000 zł. Przy braku innych rozliczeń przyznanie mieszkania jednemu spadkobiercy może więc wiązać się z obowiązkiem odpowiednich spłat na rzecz pozostałych.
Jeżeli strony nie zgadzają się co do wartości nieruchomości, w postępowaniu sądowym może pojawić się konieczność ustalenia jej wartości przy pomocy biegłego rzeczoznawcy majątkowego.
Dział spadku – Warszawa. Pomoc radcy prawnego
Sprawa o dział spadku może być stosunkowo prosta, jeżeli spadkobiercy pozostają zgodni. Sytuacja wygląda inaczej, gdy przedmiotem sporu jest mieszkanie, dom lub działka o znacznej wartości, wysokość spłat, nakłady na nieruchomość albo rozliczenia między spadkobiercami.
Przed złożeniem wniosku warto więc dokładnie ustalić skład i wartość spadku, krąg spadkobierców, wysokość ich udziałów oraz sposób podziału majątku, którego chcemy domagać się przed sądem.
Rafał Panasewicz – Kancelaria Radcy Prawnego, mieszcząca się przy ul. Targowej 59 lok. 2 w Warszawie, świadczy pomoc prawną w sprawach spadkowych, w tym dotyczących działu spadku, stwierdzenia nabycia spadku, podziału nieruchomości pomiędzy spadkobierców, spłat i innych rozliczeń związanych z dziedziczeniem.
Jeżeli potrzebujesz pomocy w przygotowaniu wniosku o dział spadku w Warszawie albo nawet w całej Polsce, analizie sytuacji prawnej spadkobierców albo reprezentacji w postępowaniu sądowym, warto skonsultować sprawę z radcą prawnym jeszcze przed skierowaniem jej do sądu.
